Nocturnes, mazurka's, walsen en de rest
Chopin voor eerste luisteraars
De vijf vormen achter het grootste deel van een Chopin-recital, met onderbouwde feiten en waar je naar moet luisteren, zodat de namen die een pianist aankondigt iets betekenen.
Boek een stoel in de salon ↗Je hoeft de stukken niet te kennen
Chopins belangrijkste pianowerken omvatten mazurka's, walsen, nocturnes en polonaises, volgens Wikipedia, en er wordt aan toegevoegd dat zijn invloeden onder meer Poolse volksmuziek omvatten. Een pianist bij een salonconcert noemt vaak een stuk voordat hij het speelt. Deze gids geeft je vijf vormen om te herkennen, zodat de namen geen waas zijn. Onthoud dat het programma in de Chopin Salon per avond verschilt, dus niets hier is een belofte van een bepaald stuk, alleen een kaart van het terrein.
De nocturne: een lied voor de rechterhand
Chopin schreef tussen 1827 en 1846 21 nocturnes voor solopiano, voortbouwend op de vorm die de Ierse componist John Field ontwikkelde, die hij zeer bewonderde. Wikipedia beschrijft een liedachtige melodie in de rechterhand en een vrijer stromend ritme, en rekent ze tot de mooiste korte solowerken voor het instrument. De Op. 9-set werd in 1832 gepubliceerd en opgedragen aan Madame Marie Pleyel. De tweede nocturne daaruit, in Es-majeur, opent met een legato melodie die grotendeels zacht wordt gespeeld en behoort wellicht tot de meest populaire.
De mazurka: een Poolse dans, gestileerd
Chopin baseerde de mazurka op een van de traditionele Poolse dansen, en hij schreef er tussen 1824 en 1849 minstens 58 voor piano. Wikipedia noemt ze meer op zichzelf staande, gestileerde dansstukken dan de dansen zelf, technisch interessanter gemaakt door chromaticisme en harmonie. Volgens Wikipedia was de meest waarschijnlijke bron van hun Poolse kleur de nationale muziek die hij als jonge man hoorde in steden als Warschau, en het waarschuwt ervoor ze niet als eenvoudige volksmuziek te behandelen. Luister naar de dans onder het gestileerde oppervlak.
De wals: niet om op te dansen
Chopin schreef mogelijk maar liefst 35 walsen, en slechts acht werden er tijdens zijn leven gepubliceerd. Wikipedia zegt dat ze van eerdere Weense walsen verschillen doordat ze niet bedoeld zijn om op te dansen. De Op. 64 nr. 1, die Chopin de titel Valse du petit chien gaf, staat algemeen bekend als de Minutenwals. Voor de luisteraar is het praktische punt dat een wals van Chopin een concertstuk is en geen dansmuziek, en dat slechts een minderheid ervan tijdens zijn leven in druk verscheen. Wikipedia telt er 19, dus de namen en opusnummers die u hoort zijn een klein deel van een groter en deels ongepubliceerd oeuvre.
De polonaise: van zeven jaar tot het laatst
Chopin schreef minstens 23 polonaises voor piano solo. Wikipedia dateert zijn eerste op 1817, toen hij 7 was, en zijn laatste, de Polonaise-Fantaisie, op 1846, drie jaar voor zijn dood. De Op. 40 nr. 1 staat bekend als de Militaire Polonaise en de Op. 53 als de Heroïsche of Trommelpolonaise. Twee ervan dragen bijnamen in Wikipedia's werklijst, en de Heroïsche wordt ook de Trommelpolonaise genoemd. Een pianist die in een salon een polonaise aankondigt, noemt een van de stukken die zijn hele carrière omspannen, van kindsheid tot de laatste jaren.
De étude: studies die concertstukken werden
Er zijn 27 études: twee reeksen van 12, Op. 10 en Op. 25, en nog drie zonder opusnummer. De Op. 10-reeks werd geschreven tussen 1829 en 1832 en gepubliceerd in 1833, en Chopin droeg ze op aan Franz Liszt. Wikipedia zegt dat het de eerste studies waren die een vast onderdeel van het concertrepertoire werden, omdat ze muzikale substantie en technische uitdaging verenigen in een volledige artistieke vorm. Een nuttige manier van luisteren is één idee door het stuk heen te volgen en op te merken hoe Chopin er steeds naar terugkeert.
Hoe je luistert in een kleine zaal
In een zaal voor 42 gasten hoor je de piano zonder dat er een concertzaal tussen jou en het instrument staat, waardoor kleine details doorkomen: een aangehouden pedaal, een stil einde, een pianist die ademt voor een frase. Laat het eerste stuk je tot rust brengen. Als de pianist tussen de stukken spreekt, zoals gasten beschrijven, gebruik die momenten dan om de volgende vorm te plaatsen. En maak je geen zorgen over de opusnummers; de genoemde vormen hierboven zijn voldoende om een avond te volgen.
Bronnen